tomrens liv

lørdag, november 29, 2008

Israel okt. 2008 - Via Dolorosa med støy og kav

På rundreise i Israel kan ein risikere å trakke i Jesu fotspor. Det kjendest spesielt å gå der han gjekk for mange år tilbake, og no vil eg foreta ei slik vandring ved å fortelje om dei ulike plassane.

Utsikt frå Oljeberget.
Jesus kom ridande inn mot Jerusalem, og på Oljeberget stoppa han og såg utover byen. Det gjorde sikkert inntrykk å stå der, men så byrja tårene å renne. For han visste at om ikkje så mange år skulle denne byen ligge aude, og det stolte tempelet skulle brennast. Det skjedde i år 70. Folket vart spreidde for alle vindar, og det skulle gå nesten 1900 år før dei fekk tilbake landet sitt.

Getsemane.
På turen vår i 2008 kom vi til Getsemane-hagen tidleg ein føremiddag, men Jesus var der om natta i år 33. Det var der han kjempa med angsten før han vart teken til fange. I hagen er der tre med tjukke stammar som såg gamle og sletne ut. Guiden fortalde at desse trea kunne bli 1000 år gamle. Det vil seie at ingen av dei stod der då Jesus gjekk der, men guiden fortalde også at når eit tre døyr, kan det kome nye skot frå same rota. Då kan det i alle fall vere røter i jorda som var der på Jesu tid. Det er usikkert om dei registrerte kva som skjedde der den tida, men ein kan fantasere om det.

Jesus tok med seg tre av disiplane sine lenger inn i hagen for at dei skulle kjempe saman med han, men søvnen tok overhand for dei. Han måtte kjempe åleine, og over den steinen der kampen foregjekk, er det no bygd ei kyrkje. Rundt steinen er det eit lite gjerde og eit alter. Den dagen vi kom dit, var der samla nokre spansktalande til gudsteneste. Samstundes svirra det turistar frå ulike verdshjørne rundt omkring, og eg måtte beundre desse spanske som klarte å konsentrere seg om det dei heldt på med.

Der var strenge reglar for kvar ein kunne bevege seg inne i kyrkja, og hovudet på mannfolka skulle vere bart. Ein stakkars nordmann hadde forvilla seg innafor sperringane, og dessutan hadde han gløymt å ta av seg capsen. Han vart bestemt irettesett av ein av vaktmennene i kyrkja.

Trappene til avhøyr.
Jesus vart teken til fange i Getsemanehagen, og han vart ført ned Kedrondalen og opp til overpresten Kaifas sitt hus. Her skulle han avhøyrast. Frå Kedrondalen og opp til Kaifas er der ei steintrapp, og dei er der i dag dei same steinane som var der då Jesus gjekk på dei opp til avhøyret. Det var spesielt å trakke på desse steinane og tenkje på kva som skjedde her i år 33. Det vart nokre minutt i stillheit og ettertanke.

Oppe ved Kaifas sitt hus er der ei statue av Peter som nekta og banna på at han ikkje kjende denne mannen frå Nasaret. Peter hadde sagt at han skulle ofre livet sitt dersom det vart naudsynt, men her vart dei store orda sett på prøve. Han stod rundt bålet og varma seg, og der var det ei jente som kjende han igjen, og som konfronterte han med desse spørsmåla. Då fall det store motet til jorda, og Peter opplevde den største nedturen i livet sitt.

Via Dolorosa.
Etter domfellinga gjekk vegen Via Dolorosa til Golgata. No i 2008 var det trongt å gå her, og varmen gjorde at det kjendest klamt. Folkestimmelen var til tider stor, og det gjorde at det var vanskeleg å kome seg fram. Salsbudene låg på begge sider bortover, og seljarane brukte høg røyst for å få merksemd. Brått kom det ein ortodoks jøde i svarte kle som skulle opp nokre trappetrinn med ei barnevogn. Han såg ut for å ha dårleg tid, og det heile virka noko slitsamt. Like brått kom det mot oss ein mann berande på ein 75 cm høg stabel med eggebrett, og ein ikkje så fin tanke slo ned i meg: Tenk om nokon set krokfot på han. Det ville bli eit skue, men det var ikkje fint å tenkje slik.

I dette virvaret byrja eg å lure på om her var like ståkete på Jesu tid. Ja, det kan hende det, og så vart det ei preike for meg. Det var her han gjekk, midt i alt som var her. Han er i alt det som livet vårt inneheld av støy og kav, og den tanken vart sterkare når vi kom til dei steinane i vegen som også var der på Jesu tid. Dei var større enn dei andre steinane, og det var spesielt å sette beina sine på dei og tenkje at det var i dette han var, og det var her han bar krossen.

Albogar i gravkyrkja.
Via Dolorosa fører til Golgata og grava. Her var det igjen bygt ei kyrkje, og her var det igjen å stå i kø. Vi lærte ein del om køståing. Vi stod som sild i tønner ved inngangen til Golgata, og vi bevega oss sakte mot den plassen der krossen stod. Men når vi kom fram, gjaldt det å kome seg vidare så fort som råd. Vaktene var ivrige i tenesta, og dei hoya på. Det var visst fleire som venta lenger bak.

Og eg som tenkte at dette skulle bli ei andektig stund ved det dramaet som skjedde her i år 33, og som eg har preika om så mange gongar. Men nei då, her var det å haste vidare. Eg fekk teke nokre bilete, og eg fekk sett på alle kara som hang i taket og alle stearinlysa som brann i fata. Bak dette var det sett opp ein kross med ein figur på, og ved foten av krossen var det eit avlukke der ein kunne stikke hovudet inn og få seg ei stille stund. Stunda vart ikkje så stille og så lang før vi vart skyssa vidare til neste kø.

Og neste kø var ved Jesu grav. Inne i gravkyrkja er det bygt eit kapell over den plassen der grava var, og her var det igjen å vere sild i tønne, saman med nokre russarar som hadde lært å alboge seg fram. Og russarane har tydelegvis lært seg å vere effektive, for dei var ei stor gruppe med ein guide som stod ein eller annan plass og fortalde. Dei av gruppa som stod næraste oss kom stadig med ”hysj” til oss, for vi også ville prate. Svaret vårt var då: ”Go closer”, men det var ikkje lett å gå nærare guiden når vi alle var sild i tønne. Ja, litt moro skal vi ha på ein slik alvorleg plass når tolmodet har tronge kår.

Gå! Gå! Gå!
Omsider var eg framme ved inngangen til grava etter å ha trakka ei russardame på tåa og etter å ha irettesett ein russarmann som sneik i køa. Den ivrige vakta bad oss stå på ei linje, og så var det min tur til å gå inn. Ikkje lenge etter small døra til gravkapellet igjen bak meg, og utanfor høyrde eg vakta rope: ”Gå! … Gå! … Gå!...”. Det var den russardama med tåa det gjaldt. Ho hadde gjort noko ulovleg, og vakta ville ikkje sleppe henne inn. Men ho hadde reist langt og venta lenge i kø, så ho rikka seg ikkje.

Dette gav meg eit høve til ei stille stund for meg sjølv ved den tome grav. Så det er her ein tenkjer at det skjedde. Døden møtte sin overmann, og livet stod fram som sigersherre. Takka mi steig opp til han som lever, og som skal leve til evig tid, og litt av takka gjekk til russardama og vakta som gav meg denne stunda i fred og ro.

Etter nokre minutt valte eg sjølv å gå ut igjen, men ropa ”Gå!...” følgde meg på vegen derifrå. Eg kjenner ikkje utfallet av kampen deira, men eg kjenner utfallet av kampen mellom livet og døden.

Det store jordskjelvet.
Det var heftig det eg la bak meg. Det var høg temperatur og stort engasjement. Ropa var sterke og tydlege, og vilje til å stå imot var stor, men det er å ta for hardt i å kalle det eit jordskjelv.

Men på vegen ut frå gravkyrkja passerte eg restane etter eit jordskjelv. Det står skreve at då Jesus anda ut på krossen på Golgata, la mørket seg over landet sjølv om det var lyse dagen, og det kom eit jordskjelv. Folket som opplevde vart redde, og dei forstod meir av kven denne personen var. Ved utgangen frå gravkyrkja er noko av berget ramma inne, og dersom ein ser nøye på dette berget, ser ein at der er ei sprekke i den frå toppen til botnen. Det skal vere frå det jordskjevet som kom då Jesus døydde.

Etiketter:

søndag, november 09, 2008

Israel okt. 2008 - Jerusalem religiøst senter

Streng kontroll.

Så skulle det skje. Eg skulle få min første tur til Israel. Vi skulle flyge frå Gardermoen kl. 07.20 laurdag 11. oktober, og då måtte vi vere på flyplassen kl. 03.30. Det er slikt som går an ein sjeldan gong.

På flyplassen vart vi møtt av sikkerheitsfolk frå Israel, og dei intervjua ein og ein eller to og to. Spørsmåla var: Har du vore i Israel før? Har du vore i nokon av Israel sine naboland? Er dette din bagasje? Er der anna enn ditt i bagasjen? Kvar skal du vere når du kjem fram? Målet med intervjuet var å få vite om der var bomber eller våpen i bagasjen. Når alle var klarert, vart vi samla i eit rom i underetasjen før vi vart tekne med i buss ut til flyet, som stod ute på flyplassen.

Vi slapp igjennom, men alt var ikkje løyst for det. Det viste seg at nokre koffertar hamna på eit fly som skulle til London, der iblant min. Det vart oppklart, men så måtte eg ut av flyet og gå gjennom kofferten min saman med ein sikkerheitsvakt. Dei måtte sjekke om alt innhaldet var mitt, eller om nokon hadde lagt noko opp i som ikkje skulle vere der. Etter to timars forseinking var vi i lufta på veg sørover.

I Israel var det sikkerheitsfolk mange plassar. Det var vegsperringar på viktige innfartsvegar. Dei stod ved dei mest besøkte plassane, og dei var der ved viktige arrangement. Dette gjorde at det kjendest trygt å reise rundt i landet.

Ved heimreise frå Israel måtte vi gjennom same prosedyra på flyplassen. Vi møtte ca. 3 timar før avreise. Det var dei same spørsmåla frå sikkerheitsfolka, og vi var gjennom 5 passkontrollar før vi var ombord i flyet. Og så såg vi noko som undra oss: Tilbake på Gardermoen var det sikkersheitsfolk som kroppsvisiterte dei som skulle ta bagasjen vår ut av flyet. Dei var kanskje redde for at noko skulle leggast igjen der som ikkje skulle vere der.

Alt dette minna meg om at dette er eit folk som lever med truslar om å verte utsletta. Det er ein trussel som presidenten i Iran har uttalt. Ein drosjesjåfør i Tel Aviv sa at dei ønskjer å leve i fred med andre folk, men dei kan ikkje stole på andre enn seg sjølve. USA har svikta dei før i avgjerande hendingar, og dei er ikkje trygge på at FN kan gi dei tryggleik.


Jerusalem - samling av tru og spenning.

Rundreisa vår i Israel starta på Oljeberget dagen etter at flyet vårt landa, og det kjendest spesielt å stå der og sjå utover den gamle delen av byen. Det var som å vere i verdas sentrum, for det som skjer her har betydning for mange andre plassar. Her er svært heile plassar for både jødar, kristne og muslimar, og det skal lite til før det vert tent eit bål som kan innvolvere mange millionar menneske.

Arkeologar har funne ut at det har budd folk her frå vel 3000 år f. Kr. Rundt år 1000 f. Kr. gjorde kong David Jerusalem til hovudstad og religiøst senter i riket sitt. På 900 talet f. Kr. bygde kong Salomo tempelet, og det vart den mest heilage plassen for jødane. Seinare vart byen øydelagt og bygt opp igjen, og til ulike tider låg den under framande makter sitt styre. Det var her dei mest avgjerande hendingane skjedde i Jesu liv, og år 70 e. Kr. vart byen lagt aude, og jødane vart spreidde. Dei var utan eige land til 1948.

Klippemoskeen på tempelplassen.

Frå 600 talet e. Kr. vart dette eit muslimsk område. Fram til då var det romerriket som rådde her, og kristendomen var statsreligion, men dei kristne hadde ikkje gjort noko med tempelplassen der Salomo sitt tempel stod. Tempelplassen låg aude etter øydeleggingane i år 70, men så fann muslimane på noko lurt: Dei kunne bygge ein moske der tempelet hadde stått, opp på det som var jødane sin mest heilage plass.

Og kva var grunnen til at muslimane ville til Jerusalem? Det er fortalt at profeten Muhammed kom hit på ein flygande kamel, og på tempelplassen fekk han overlevert openberringar frå Allah som seinare vart nedskrevne i Koranen. Desse openberringane kom via ein stige som var røyst opp mot himmelen. Derfor bygde muslimane ein moske der Salomo sitt tempel stod, og no er dette den tredje mest heilage plassen for dei. Mekka og Medina er dei to mest heilage plassane, og så kjem Klippemoskeen i Jerusalem som nr. 3.

Det er ikkje rart ein kjenner på spenningar i denne byen. Den er eit senter for 3 store religionar, og dei heilage plassane ligg så tett innpå kvarandre.

Klagemuren.

Ikkje mange meter frå Klippemoskeen ligg Klagemuren, og det er jødane sin mest heilage plass no når tempelet ikkje er der. Her var det igjen streng kontroll før vi kom inn på området. Metalldetektoren skulle avsløre om nokon ville ta med seg farlege gjenstandar.

Området framfor muren var delt i to, ein del for menn og ein del for kvinner, og alle menn måtte ha noko på hovudet før dei gjekk fram til muren. Det har å gjere med respekt, og det skulle minne om at Gud er gud.

Det som skjedde her kunne virke kaotisk. Nokon sat ved pultar og las høgt frå ei bønebok, og nokre av desse hadde surra svarte strimlar rundt armane, og dei hadde noko som likna på ein klosse på panna. Det gjorde dei for å symbolisere det som 5. Mosebok seier, at dei skulle binde Guds bod på armane sine og binde dei på panna. Medan dette skjedde, gjekk andre fram og tilbake, og midt i alt var der turistar som lista seg hit og dit for å knipse bilete. Eg sjølv tilhøyrde dei siste. Så her var det lyd og folk alle vegar ein snudde seg, men det såg ut som om kvar einskild konsentrerte seg om det som han sjølv heldt på med.

Så kom nokon bort til eit skap og tok ut noko som minna om ein bokrull i metall. Dei bar den bort dit kvinnene heldt til, og kvinnene høya og ropte og kasta karameller mot rullen. Det er slikt dei gjer når dei feirar konfirmasjon, når ein ungdom er 13 år og blitt vaksen og kan vere med å lese tekstane i Mosebøkene. Slike store seremoniar skjer ofte ved den mest heilage plassen, ved Klagemuren.

Midt i det som såg ut som ukontrolert virvar stod det nokre svartkledde menn stille inne ved muren. Dei stod så tett inn til som dei kunne kome, og dei las frå ei tekstbok medan dei nikka med hovudet heile tida. Det var ortodokse jødar som las bønene sine. Og mellom desse stod der nokon med eit teppe over seg. Det var eit bøneteppe, og dei brukte det for å halde ute det andre som skjedde rundt dei. Dei ville konsentrere seg om bønene som dei bar fram. Og i sprekkene i muren var der mange papirlappar. Det var bønelappar som folk hadde lagt igjen der.

Det å stå ved Klagemuren saman med alle desse menneska var nok det som gjorde mest inntrykk på meg på heile Israels-turen. Her var folk som var så hengivne i si gudstru, og eg kjende meg liten og fattig i forhold til desse. Dei har ei historie som går 5000 år tilbake, og ikkje berre 1000 år slik som vår, og deira lange historie handlar om ei vandring med Gud. Her er det ikkje nokon som har sett seg ned for å skrive landet si historie, men det er skriftene i Det gamle testamentet som er historieboka. Dei var slavar i Egypt i lang tid, og dei opplevde Guds sterke inngripen og frelse. Dei var forvist frå dette landet i 1878 år. Dei har vorte forfulgt gjennom alle tider, mellom anna av kristne, og ca. 6 millionar av dei vart drepne av naziregimet som hadde mottoet "Got mit uns". Med heile denne balasten står dei ved Klagemuren med bønene sine og med hengivenheita si. Det er ikkje alle jødar som er her, men det er noko alle har felles om ein er ortodoks jøde eller såkalla ateist, og det er at dei ventar på Messias, frelsaren.

Eg vert audmjuk fordi eg som menneske og som teolog har det religiøse innhaldet mitt frå dette folket. Eg høyrer eigentleg ikkje med i dette Guds-folket. Eg er som ei framand grein som er innpoda i stammen fordi dei som naturleg høyrde til på stammen, avviste han som kom til jord som Messias for 2000 år sidan. Derfor kan eg rekne meg blandt Guds folk, men det er desse som er valde til å vere Guds utvalde folk, og det er desse som fekk alle løfta om Guds nærver og Guds rike. Så ved Klagemuren kjenner eg på stor takk, og eg lurer eg på kva som vil skje når dei rundt meg ser at Jesus er Messias.

Etiketter: